Karadeniz'deki gerilim ve enflasyon: Bulgarlar cumhurbaşkanlığı için Iliana Iotova'yı seçti

1 Kasım 2026 Pazar günü, Iliana Iotova Bulgaristan Cumhuriyeti’nin seçilen ilk kadın cumhurbaşkanı olarak tarihe geçti. Anketlerde uzun süredir favori olarak gösterilen Iotova, o güne kadar Rumen Radev ile birlikte iki kez seçildiği cumhurbaşkanı yardımcılığı görevini yürütüyordu. Radev’in Ocak 2026'daki istifasının ardından cumhurbaşkanlığına vekâlet etmek üzere göreve çağrıldı.

Bulgaristan Sosyalist Partisi (BSP) üyesi olmasına rağmen Yotova, bu seçime bir girişim komitesinin desteklediği bağımsız aday olarak katıldı. Adaylığı, soldan aşırı sağa uzanan geniş bir blokun desteğini aldı: Radev’in partisi İlerici Bulgaristan (PB), BSP’nin liderlik ettiği Bulgaristan için Koalisyon, egemenlikçi VMRO ve Rus yanlısı sol parti ABV.

1 Kasım 2026'daki ikinci turun sonunda Iotova, geçerli oyların %57,57'sini (1.093.852 oy) alarak büyük bir zafer kazandı ve merkezci, Batı yanlısı aday Andrey Gyurov’u (%39,48) geride bıraktı.

Böylece yeni cumhurbaşkanı, Ocak 2027'de beş yıllık görev süresi için yemin edecek.

Güvenlik kaygıları ve ekonomik kırılganlık: seçmen davranışını açıklayan etkenler

Seçim kampanyası, uluslararası düzeyde olağanüstü ağır bir güvensizlik ortamında geçti. Karadeniz’e kıyısı olan Bulgaristan, Ukrayna savaşının yansımalarını doğrudan yaşadı. 2026'nın ilk sekiz ayında bölgede 163'ten fazla sivil ve ticari gemi hedef alındı; bu da Rus insansız hava aracı saldırılarının Bulgaristan ve Romanya’nın münhasır ekonomik bölgelerine (MEB) doğru belirgin biçimde genişlediğini gösteriyor. Son iki ayda ticari gemilere yönelik saldırıların %85'inden fazlası Rus güçlerine atfediliyor ve bu saldırılar başlıca mal akışını ve deniz trafiğini hedef alıyor. Bulgaristan topraklarının yakınında yaşanan bazı olaylar kamuoyunda büyük etki yarattı: HS Dignity yük gemisinin Krapets açıklarında batması ve on bir kişinin kayıp olması ile Şabla’ya 21 deniz mili uzaklıkta bir ticari geminin hedef alınmasıbunların başında geliyor.

Bu tırmanış, ulusal savunma ve diplomatik tutum meselelerini kampanyanın merkezine yerleştirdi ve Sofya’yı, erken uyarı ve insansız hava aracı karşıtı koruma kapasitesini güçlendirmek için NATO ve Avrupa Birliği’nden yardım istemeye yöneltti.

Sosyoekonomik açıdan bu deniz güvensizliği, seçmenlerin tercihinde ağırlıklı rol oynadı. Seyrüsefer koridorlarına yönelik tehdit, deniz sigortası primlerinin (zaman zaman %10'u aşan oranlarda) patlamasına yol açtı. Bu durum armatörleri caydırıyor ve Bulgaristan’daki rafineriye petrol tedarikini tehdit ediyor. Krapets gibi, halkın açıklardan gelen patlama seslerine alışık yaşadığı kıyı yerleşimlerinde savaş; dizginlenemeyen enflasyon, yükselen akaryakıt ve elektrik maliyetleri ve felaket düzeyinde geçen bir turizm sezonu aracılığıyla doğrudan hissediliyor. Bu gündelik zorluklar, Avrupa-Atlantik bağını korumak isteyen kesim ile barışa dönüş talep eden Rus yanlısı duyarlılığın ağır bastığı kesim arasında kutuplaşmış Bulgar kamuoyundaki bölünmeleri derinleştirdi.

Dolayısıyla Iliana Iotova, bu jeopolitik gerilimler ve Bulgarların enflasyonla ilgili gündelik kaygıları karşısında siyasi stratejisini iki eksen üzerine kurdu. Bir yandan, Başbakan Rumen Radev’e yakın bir çizgi benimseyerek kendini «barış cumhurbaşkanı» ilan etti. Rusya ile açık bir diplomatik diyaloğun sürdürülmesini savunuyor ve Moskova’ya uygulanan ekonomik yaptırımların kaldırılmasını talep ediyor. Ukrayna’ya doğrudan askeri yardımın sürdürülmesi konusunda da çok çekingen davrandı. Bu tutum, kararlı biçimde Batı yanlısı olan rakibi Andrey Gyurov’dan keskin bir kopuşa işaret ediyor. Öte yandan Iotova, önerilerini gelirlerin korunması ve sosyal adalet üzerine kurdu. Zaferinin açıklanması sırasında, kazanımını «gelirler, barış ve üstesinden gelinecek zorluklar» eksenindeki mesajına bağladı, bu mesaj, ekonomik belirsizliklerle yıpranmış bir halk arasında karşılık buldu.

Vatandaşlar tarafından giderek daha fazla reddedilen bir siyasi sınıf

Seçimin önemine rağmen, 2026 cumhurbaşkanlığı seçimi olağanüstü yüksek bir seçime katılmama oranıyla öne çıktı. 25 Ekim’deki ilk turda katılım oranı %22,98 ile tarihi bir düşük seviyeye geriledi. İkinci turda katılımda hafif bir toparlanma yaşanarak %28,63'e ulaşıldı, ancak bu oran, 2021 seçiminde kaydedilen ve zaten tarihi düzeyde düşük olan orandan (%38,64) hâlâ çok daha düşük.

Sandıklardaki bu düşük katılım, Bulgar vatandaşlarının derin seçim bıkkınlığının ve siyasi sınıfa duydukları genel güvensizliğin doğrudan bir belirtisi. Nitekim 2021 ile 2026 arasında halk, istikrarlı bir hükümet çoğunluğu oluşturabilmek amacıyla sekiz kez genel seçim için sandık başına çağrıldı.

Demokratik güven krizi, sandıkta «Hiçbiri» seçeneğine (2016'dan beri izin veriliyor) başvurulmasıyla da kendini gösterdi. Tarafsız bir protesto oyu niteliğindeki bu tercih, ilk turda 67.353 oy (%4,43), ikinci turda ise 56.080 oy (%2,95) topladı; bu da seçmenlerin bir kesiminin sunulan siyasi seçeneği reddetmeyi sürdürdüğünü gösteriyor.

Her şeyden önce istikrarı sağlamak ve güveni yeniden tesis etmek: ülkenin gelecekteki zorluklarına yanıt için

Sonuç olarak, seçim zaferinin ötesinde bu seçim, Bulgaristan’ın kurumsal ve jeopolitik geleceği açısından belirleyici bir dönemi başlatıyor. Bulgaristan’ın anayasal rejimi cumhurbaşkanlığına esas olarak sembolik bir rol tanısa da devlet başkanı önemli kurumsal yetkilere sahip: Silahlı Kuvvetler’in başkomutanıdır, uluslararası anlaşmaları akdeder, Bulgaristan’ı yurt dışında temsil eder ve yasa tasarılarını Ulusal Meclis’e geri göndermesini sağlayan yasama vetosu hakkına sahiptir.

Iliana Iotova’nın başarısı, yürütme gücünün iktidardaki çoğunluğun elinde belirli bir ölçüde pekiştiğini doğruluyor, ancak ülkenin geleceği için önemli stratejik zorlukları da gündeme getiriyor. Önümüzdeki yıllarda başlıca stratejik meselelerden biri, Bulgaristan diplomasisinin ve siyasi hayatının çelişkilerini yönetmek olacak. Nitekim Cumhurbaşkanı Yotova, Bulgaristan’ın Avrupa Birliği ve NATO üyesi bir devlet olarak Karadeniz’de müttefiklerinin korumasını ve gözetimini talep eden konumunu; kendisinin ve hükümetin Moskova ile diplomatik diyaloğu, Rusya’ya yönelik yaptırımların sona erdirilmesini ve Ukrayna’ya askeri yardım konusunda çekimser kalmayı destekleyen tutumuyla bağdaştırmak zorunda kalacak.

Beş yıllık siyasi istikrarsızlık döneminde art arda sekiz genel seçim yapıldı. Bu dönemin ardından bir diğer mesele de, rekor düzeyde seçime katılmama ve siyasi sınıfa duyulan genel güvensizlikle damgalanmış, hayal kırıklığına uğramış bir seçmen kitlesinin güvenini yeniden kazanmak olacak.